قفقاز


+ وضعیت انتشار کتاب‌های ایران‌شناسی در روسیه

امروز (چهارشنبه 10 اردیبشهت 1393) که اولین روز 27مین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران نیز بود، به دعوت دوست عزیزم دکتر محسن جعفری مذهب سخنرانی با موضوع وضعیت انتشار کتاب‌های ایرانشناسی در روسیه در سالن بین‌الملل سرای اهل قلم ارائه دادم. خانم الگا چخونینا دانشجوی تاریخ دانشگاه تهران نیزدیگر سخنران این نشست بود که مقاله ای با نام بررسی پژوهش‌های ایران‌شناسی الگ آکیموشکین قرائت کرد.

به عنوان داخل پرانتز باید یادآوری کنم: دکتر آکیموشکین را در اولین همایش بین‌المللی ایرانشناسی ( خردادماه 1381 در تهران) دیده بودم و شوخ طبعی و صمیمت وی باعث شد تا به همراه چند تن دوستان تاریخ بیشتر روزهای همایش را در کنار او باشیم و طبق رسم معمول ایرانی که از او می‌پرسیدم چه خبر؟ او هم در جواب می‌گفت: «هیچی! داریم این دور و برها می‌پلیکیم». به خوبی یادم هست وقتی دکتر اشراقی هم جویای احوالشان شدند با همین فعل «می‌پلیکیم» جواب داد. متاسفانه بعد از درگذشت همسر وضعیت روحی و جسمانی وی تحلیل رفت و خود او نیز در سال 2010 (تولد در 1929) درگذشت و هنگام اقامتم (از فوریه 2012) در پترزبورگ بخت دیدار  با وی میسر نشد. به پاس خدمات ارزشمند وی، در حال حاضر اتاق کار بخش ایران‌شناسی انستیتو نسخ خطی پترزبورگ به نام آکیموشکین نام‌گذاری شده و کتابخانه شخصی وی نیز به این انستیتو اهدا شده که تعداد زیادی از جدیدترین پژوهش ها و متون تصحیح شده در آن نگهداری می‌شون. (از لینک زیر می توان به فهرستی از مهمترین پژوهش های وی دست یافت: http://www.orientalstudies.ru/rus/index.php?option=com_personalities&Itemid=74&person=21)

 بعد از سخنرانی خانم الگا چخونینا و مقدمه دکتر جعفری مذهب، سخنرانی خود را برای حاضرین که حدود 15 نفر بودند ارائه دادم که گزارش مختصری از آن در اینجا آورده می‌شود:

وضعیت انتشار کتاب‌های مربوط به مطالعات ایران در ارتباط مستقیم با پژوهش های ایران‌شناسی در محافل دانشگاهی و پژوهشی و روابط دو کشور ایران و روسیه دارد؛ به این معنا که با شروع و گسترش روابط دو کشور از دوره صفویه پژوهش‌های ایران‌شناسی نیز آرام آرام شکل می گیرد و از اواخر دوره صفویه که همزمان با قدرت‌یابی پتر اول است، توجه جدی به شناخت شرق از جمله ایران شکل می گیرد. در همین دوره نخستین نقشه‌ها، نخستین گزارش‌های توصیفی اجتماعی و قومی و نیز اولین گزارش ها علمی از مناطق شمالی ایران تهیه می‌شود. در دوره کاترین دوم هم همین روند تداوم می‌یابد که ترجمه قرآن به زبان روسی، نوشتن اولین فرهنگ‌های دو زبانه فارسی- روسی از جمله آنان است. در اوایل قرن نوزدهم با همت محمدعلی کاظم بیگ (الکساندر کاظم بیگ) ایران‌شناسی در دانشگاه قازان (تاتارستان) تاسیس می‌شود که سهم مهمی در این حوزه داشت. از اواسط قرن نوزدهم دانشگاه دولتی پترزبورگ به عنوان قطب ایران‌شناسی در روسیه فعالیت خود را پی می گیرد که کاظم بیگ هم به این دانشگاه منتقل می‌شود و بسیاری از نسخه‌های فارسی  و عربی نیز از این دانشگاه به پترزبورگ منتقل می شود. در مجموع می توان گفت که پژوهش های ایران‌شناسی دوره تزاری از حجم قابل توجهی برخوردار بود که فهرستی از این مطالعات در کتابی که در سال 2002 منتشر شده است به خوبی معرفی و دسته بندی شده‌اند.

با شکل‌گیری اتحاد جماهیر شوروی به یک معنا تحول مهمی در ایران شناسی صورت گرفت که این رشد و بالندگی هم از منظر کمّی و هم از منظر کیفی قابل توجه است. اما مهمترین آسیب وارده به این حوزه، دولتی شدن این مطالعات و سیطره ایدئولوژی رسمی بر آن بود. درباره دیدگاه عمومی محققان امروزی مبنی بر اینکه همه فعالیت‌های ایران‌شناسی دوره شوروی را دارای نگاه مارکسیستی-لنینیستی می دانند ای تدملات جدی وجود دارد.. من درباره این موضوع تردیدهای جدی دارم و بر این باورم که سهم مطالعات آکادمیک و روشمند علمی به مراتب بر آثار پژوهشی ایدئولوژیک محور برتری دارد و در واقع می‌توان چنین گفت که گرچه به ظاهر در ابتدای بسیاری از این آثار  جمله کلیشه‌ای از لنین یا مارکس نقش بسته است اما در محتوای آنها خبر چندانی از پایبندی به ایئولوژی رسمی نیست. به هر حال این موضوع پژوهش‌های مستقلی می‌طلبد و به عنوان یک موضوع مورد تحقیق قابل توجه است.

در دوره پس از شوروی چند تحول در حوزه ایران‌شناسی اتفاق افتاده است:

پیش از همه بایستی به این موضوع اشاره کرد که ایران شناسی به عنوان یک فعالیت علمی متاثر از جریان عمومی نظام تحقیقاتی و پژوهشی روسیه جدید است و بالطبع مسائلی مانند کاهش سطح مطالعه؛ تورم، افزایش قیمت کتاب و محصولات فرهنگی و... بر فعالیت‌های ایران‌شناسی نیز تاثیر گذار بوده است.

تحول دیگر امکان فعالیت نسبتاً آزاد برای نهادهای رسمی ایرانی مستقر در روسیه است. به طور مشخص در حال حاضر رایزنی فرهنگی سفارت ایران در روسیه و بنیاد مطالعات اسلامی مستقر در مسکو (بیشتر از منظر مطالعات اسلامی) این امکان را یافته‌اند که بدون محدودیت خاصی به گسترش فعالیت‌های ایران‌شناسی یاری رسانند، در صورتی که تا پیش از شوروی این امکان میسر نبود.

تحول دیگر آزاد‌سازی فضای اجتماعی و اقتصادی روسیه است که موجب شکل‌گیری نهادها و ناشران مستقل از حاکمیت سیاسی شده و این موسسات با توجه به تقاضا و نیاز مخاطبان نسبت به نشر ایران شناسی فعالیت می‌کنند.

آخرین دگرگونی، بایستی به گسترش رفت‌و آمدهای شهروندان دو کشور اشاره کرد که در سالیان دستاورد این مسافرت‌ها انتشار تعدادی از سفرنامه‌های مربوط به ایران است که به گسترش ادبیات ایران‌شناسی کمک شایانی نموده است.

 در حال حاضر از منظر انتشار کتاب‌های مربوط به ایران شناسی می توان به سه دسته از این مراکز اشاره کرد که جند نمونه از مهمترین اثار منتشره آنها در سه سال اخیر نیز  آورده میشود:

1-   مراکز رسمی و دانشگاهی

1-1- در  پترزبورگ شامل: دانشگاه دولتی پترزبورگ، انستیتو نسخ خطی شرقی؛ موه ارمیتا‍ژ

  • ایران عصر ساسانی: تاریخ و فرهنگ/ علی کالسنیکوف- 2012 (Сасанидский Иран. История и культура/ Автор: Алий Колесников/ Издательство: Нестор-История/ ISBN 978-5-90598-710-6; 2012 г.  )
  • بین‌النهرین و ایران در قرون 4-5 میلادی/ محمد داندامایف 2009 (Месопотамия и Иран в VII-IV вв. до н.э. Социальные институты и идеология/ Автор: Магомед Дандамаев/ Санкт-Петербургского государственного университета/ ISBN 978-5-8465-0834-7; 2009 г.)
  • مجموعه مقالات زبان شناسی ایران، باگالوبوف 2012 (М.Н.Боголюбов. Труды по Иранскому языкознанию. Избранное. 2012 г./ Москва. 2012 год)
  • فرهنگ کتابشناسی شعر آسیای مرکزی (1500- 1625م). باریس نوریک 2011  (Норик Б.В. Биобиблиографический словарь среднеазиатской поэзии (XVI — первая треть XVII в.). М.: издательский дом Марджани, 2011. (Bibliotheca Islamica).)
  • تاریخ سیاسی اشکانیان/ نوشته دی‌بویس ترجمه والری نیکونوروف 2008 (Дибвойз Н. К. Политическая история Парфии. «Филологический факультет Санкт-Петербургского государственного университета», «Нестор-История». Санкт-Петербург, 2008,Перевод: В. Никоноров
  • مجموعه مقالات بزرگداشت لیوشیتس/ به کوشش تاختاسیوا و پاول لورجه 2013 (Commentationes Iranicae. Сборник статей к 90-летию Владимира Ароновича Лившица / Под ред. С.Р.Тохтасьева и П.Б. Лурье. СПб.: Нестор-История, 2013.)

2-1- در مسکو: دانشگاه دولتی مسکو؛ انستیتو شرق‌شناسی وابسته به آکادمی علوم

  • انقلاب اسلامی: تئوری و عمل/ لوکویانوف 2012 (Лукоянов А.К.  Исламская революция.  Теория и практика Ирана. – Saarbrücken (Germany) : LAP LAMPERT Academic Publishing, 2012. – 344 c.)
  • بریگاد قراق در ایران/ تروگانوف 2012 (Тер-Оганов Н.К.  Персидская казачья бригада.  1879–1921 гг. / отв. ред. Н.М. Мамедова. — М.: Институт востоковедения РАН, 2012. — 352 с. : ил.)
  • یادداشت های رواز اوتورگائوری (کنسول در ایران)/ رواز اوتورگائوری2014 (Покер с аятоллой. Записки консула в Иране/ /Автор: Реваз Утургаури/ Издательство: ОГИ (Объединенное Гуманитарное Издательство)/ ISBN 978-5-94282-725-0)
  • فرهنگ ریشه شناختی زبانهای ایرانی/ ادلمان و راستارگویوا 1997-2011 (Этимологический словарь иранских языков Тт. 1-4 , /Расторгуева В.С., Эдельман Д.И./ 2000-2011)
  • پیشرفت تاریخی و اجتماعی ایران 1979-2008/ فلین 2012 (Социально-историческое развитие Исламской Республики Иран (1979-2008 гг.). Факторы устойчивости государственной власти/Автор: Никита Филин Издательство: РГГУ ISBN 978-5-7281-1352-2; 2012 г.)

 

3-1- سایر مراکز دولتی مثل آرشیو‌ها، وزارتخانه‌ها و دانشگاه‌های استان‌ها و جمهوری های روسیه که جدیدترین آنها کتاب زیر است:

تاریخ ایرانشناسی در قازان: مجموعه اسناد/ اداره‌کل آرشیو هیئت وزیران جمهوری تاتارستان 2013 (Из истории казанской иранистики: Сборник документов / Отв. сост. Л. В. Горохова; сост. О. Е. Пантелеева, О. В. Федотова, Н. А. Шарангина. — Казань: Главное архивное управление при Кабинете Министров Республики Татарстан, 2013. — с. 11-22; 29-33.)

 2- نهادهای ایرانی مستقر در روسیه

1-2- رایزنی فرهنگی سفارت ایران (برای اطلاع از این فعالیت‌ها به وبگاه آن مراجعه کنید:www.moscow.icro.ir )

2-2- بنیا طالعات اسلامی (این بنیاد در حوزه اسلام شناسی فعالیت می‌کند اما برخی از انتشارات آن همانند سالنامه اشراق و ترجمه متون ادبی و داتسانی در حوزه ایرانشناسی قار می‌گیرد. islamfond.ru)

2-   ناشران خصوصی

در پترزبورگ : انتشارات شرق‌شناسی

در مسکو: انتشارات وچه و آلِتای

ایران و روسیه/ کولاگینا 2012 (Россия и Иран (XIX - начало XX в.)/ Автор: Людмила Кулагина/ Издательство: Ключ-С/ ISBN 978-5-93136-124-6; 2012 г.)

ایران سرزمین عجایب، راهگشای جهان/ 2010 (Иран. Страна-загадка, открывающаяся миру/ ID 5130294/Авторы: Игорь Осанов, Сергей Бурыгин, Николай Непомнящий/ Издательство: Вече/ ISBN 978-5-9533-4358-9; 2010 г.)

فلسفه اولیه یونان و ایران قدیم/ مارینا ولف 2007 (Ранняя греческая философия и Древний Иран/ Автор: Марина Вольф/ Редактор: Евгений Афонасин/ Издательство: Алетейя/ ISBN 978-5-903354-03-0; 2007 г.)

ایران از نگاه روسها/ دیمیتری ژوکوف 2013 (Иран глазами русского/ Автор: Дмитрий Жуков/ Издательство: Книжный клуб 36.6/ ISBN 978-5-98697-301-2; 2013 г.)

مذاکرات شاعرانه بین ایران و روسیه/جمعی از نویسندگان 2011 (Поэтические беседы Ирана и России (аудиокнига MP3)/ Автор: И. В. Абраменко/ Исполнители аудиокниги: Ирина Абраменко, Ирина Сгибнева, У. Керимова, Фархад Саиди, Е. Драчевская/ Издательство: Равновесие/ 2011 г.)

آمریکا، ایران و سوریه ،سناریوی تکرای برای لبنان/ جمعی از نویسندگان 2012 (США, Сирия и Иран. Ливийский сценарий повторяется/ Авторы: Дарья Базаркина, Екатерина Виноградова, Андрей Манойло, Евгений Пашенцев, Г. Саймонс/ Издательство: Горячая Линия – Телеком/ ISBN 978-5-9912-0270-1; 2012 г.)

امپراتوری ایران از قدیمترین ایام تا زمان حاضر/ گنادی پوتاپوف 2012 (Персидская империя. Иран с древнейших времен до наших дней/ Автор: Геннадий Потапов/ Издательство: Алгоритм/ ISBN 978-5-4438-0306-7; 2013 г.)

در میان ایرانیان، چشم اندازی از یک آداب و رسوم بسیار بسته/ سوفیا کوتلاکی- 2011 (София Кутлаки, «Среди Иранцев. Путеводитель по нравам и обычаям самой закрытой страны мира», М.: Юнайтед Пресс, 2011 — 264 с.)

از نظر موضوعی نیز کتاب های ایران نشاسی به دوسته کلی تقسیم می‌وشند:

1-    آثار علمی و دانشگاهی که برونداد همان موسسات بالا هستند.

2-    سفرنامه‌ها که توسط ناشران خصوصی منتشر می‌شود.

3-    بخشی از آثار علمی نیز توسط ناشران خصوصی منتشر می‌شود.

4-    ترجمه‌ها. این بخش هم از زبان فارسی و هم از زبان‌های اروپایی صورت می‌گیرد و بخش عمده ای از فعالیت‌های رایزنی فرهنگی (از همه مهمتر ترجمه مثنوی معنوی و دیوان شمس) یا بنیاد مطالعات اسلامی مربوط به این حوزه است که از طریق سایت مربوطه می توان به اطلاعاتی دست یافت. در اینجا به چند نمونه از ترجمه های مروبط به ناشران خصوصی اشاره می‌شود.

  • ایران/ کارل ریتر 2011 (Иран/ Автор: К. Риттер/ Издательство: Книга по Требованию/ ISBN 978-5-458-01309-3; 2011 г)
  • تاریخ ایران از منشا اولیه تا زمان حاضر/ ژان پل رو 2012 (История Ирана и иранцев. От истоков до наших дней/ Автор: Жан-Поль Ру/ Переводчик: М. Некрасов/ Издательство: Евразия/ ISBN 978-5-91852-037-6; 2012 г.)
  • باستان‌شناسی و هنر ایران از صده پیش از میلاد تا زمان حاضر/ حسن طلایی 2014 (Археология и искусство Ирана в I тысячелетии до н.э./ Автор: Хассан Талаи/ Издательство: Вече/ ISBN 978-5-9533-6171-2; 2014 г.)
  • پرسپولیس/ مرجانه ساتراپی 2013 (Персеполис/ Маржан Сатрапи/ Издательство: Бумкнига / ISBN: 978-5-906331-01-4/ 2013)

به عنوان جمع‌بندی بحث می‌توان به آسیب‌شناسی انتشارات حوزه ایران شناسی اشاره می‌شود:

بیش از هر چیز باید به این واقعیت پرداخت که در حال حاضر علوم انسانی در روسیه با بحرانی نسبتاً شدید درگیر است و از حمایت‌های دوره شوروی دیگر خبری نبیست. ایران شناسی نیز متاثر از این تحولات است و در نسبت با سایر رشته‌های علوم انسانی وضعیت بهتری ندارد.

علاوه بر تضعیف علوم انسانی، ایران نشاس به صورت ویژه‌تری با بحران روبرو است و کرسی ها عرب‌شناسی و مطالعات شرق آسیا به ویژه چین شناسی و مطالعات کره از امکانات بیشتری در فضای دانشگاهی برخوردارند و توانسته‌اند علاقمندان بیشتری را جذب نمایند.

علیرغم تلاش های نهادهای ایرانی مستقر در روسیه برای روشن‌نگاه داشتن چراغ ایران شناسی، به دلایل مختلف این حمایت‌ها تاثیر بایسته‌ای در فروزان‌کردن این چراغ نداشته است. توزیع نامناسب کتاب‌ها، ثبت نشدن آنها در پایگاه‌های اطلاعاتی روسیه، عدم امکان خرید اینترنتی این آثار ( در صورتی که همه کتابهای ناشران در فضای مجازی عرضه می‌شوند)؛ گزینشی عمل کردن در انتخاب موضوعات و ترجمه‌های غیر کارشناسی را می‌توان از جمله این دلایل دانست.

یکی از مهمترین راه‌کارهای توسعه این فعالیت‌ها می تواند پیش خرید تعدادی مشخصی از این آثار توسط نهادهای ایرانی باشد که هم با استقبال نویسندگان و ناشران قرار روبرو خواهد شد و هم این منابع خریداری شده به کتابخانه‌های مهم روسیه ارسال  و در دسترس علاقمندان قرار می‌گیرد.

گزراشی از این نشست در سایت کتابخانه مجلس منتشر شده است: ical.ir

 

نویسنده : گودرز رشتیانی Goodarz Rashtiani ; ساعت ۱٠:۱٠ ‎ق.ظ ; ۱۳٩۳/٢/۱۱
comment نظرات () لینک

+ سفر به ایران‌دژ و گزارش شرکت در همایش بین‌المللی میراث ایرانی در قفقاز

از وقتی که خبر برگزاری همایش میراث ایرانی در داغستان را دیدم تصمیم گرفتم در این همایش شرکت کنم. دوستان خوبم دکتر علی علی بابایی درمنی و حامد کاظم زاده نیز که مصصم به شرکت در ان بودند مرا به ارسال مقاله تشویق کردند، گرچه در نهایت هیچ کدام از آنها  در همایش حضور نیافتند . از آنجا که رفتن به داغستان و به ویژه دیدن شهر دربند برایم اهمیت زیادی داشت ، از اطلاعاتی که درباره نسخ خطی مربوط به داغستان در سالیان کذشته جمع آوری کرده بودم مقاله ای به نام «میراث فارسی تاریخ نویسی داغستان و معرفی سه نسخه نویافته» تنظیم کرده و به دبیرخانه کنفرانس که با مشارکت دانشگاه دولتی داغستان و  رایزنی فرهنگی ایران در روسیه برگزار می‌شد ارسال نمودم.

در این مقاله ضمن معرفی کوتاهی از نسخه فارسی دربند نامه (که متاسفانه علیرغم چاپ نسخه های ترکی و عربی، متن فارسی آن منتشر نشده) به معرفی نسخه‌ای که سالها قبل در گرجستان با نام «احوالات اهالی داغستان»  یافته بودم پرداخته و در ادامه دو نسخه نویافته دیگر در کتابخانه ملی روسیه در پترزبورگ با نام «اصل شهر دربند و اهالی داغستان» و «نسب ابومسلم خراسانی» را معرفی کردم. اطلاعات دو نسخه اول به عنوان دو متنی که در کنار دربندنامه یک تصویر روشن از تاریخ دربند از دوره باستان تا دوره اول اسلامی ارائه میدهند بسیار مهم هستند. نسخه آخر نیز بسیار جالب توجه است که ضمن بیان واقعه سقوط بنی امیه توسط ابومسلم خراسانی، به سرنوشت قتل او توسط بنی عباس نمی پردازد و مدعی مهاجرت او به قفقاز و امارت او در دربند و اهالی داغستان و تداوم حاکمیت 4 فرزند او بر داغستان در سالهای بعد است. در نظر دارم مقاله جداگانه ای از این نسخه و مقایسه ان با اطلاعات ابومسلم نامه‌ها به ویژه ابومسلم نامه طرسوسی که تا دوران صفویه سینه به سینه نقل شده است در آینده نزدیک تهیه کنم.

از آنجا که با نزدیک شدن به ا پایان سال، از قبل تصمیم داشتم ایام تعطیلات را در کنار همسرم در پترزبورگ بگذرانم، لذا در تاریخ 12 سپتامبر از مسیر مینسک به پترزبورگ رفته و پس از استراحت کوتاهی در ساعات پایانی شب به ایستگاه قطار رفته تا خود را به مسکو رسانده و با سایر همراهان به داغستان برویم. ساعت شش و نیم صبح به مسکو رسیده و مستقیما از  طریق مترو و اتوبوس به فرودگاه ونوکوا رفتم. رایزنی فرهنگی بلیط داغستان را برای ساعت 12 ظهر تهیه کرده بود. حدود دو ساعتی از سایر دوستان زودتر به فردگاه رسیدم. گشتی در سه ترمینال آن زده و فرصتی دست داد تا مقاله خود را تنظیم  نهایی کنم.

حدود ده و نیم سایر دوستان نیز از راه رسیدند. سیدحسین طباطبایی (رایزن فرهنگی ایران در روسیه)، سیدعلی موجانی (مدیرکل سابق اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت خارجه که هم اکنون کتابخانه شخصی مهمی در تاریخ دیپلماسی راه اندازی کرده و بیشتر اوقات خود را در آن میگذراند)، دکتر صفر عبدالله چهره سرشناس ایرانشناسی در قزاقستان؛ سیدمهدی حسینی تقی آباد دوست و همکلاسی‌ام در دوره دکتری، موسی عبداللهی دانشجوی دکتری زبا روسی دانشگاه تهران، مرضیه حیدری دانشجوی دکتری زبان روسی در دانشگاه تربیت مدرس مسکو؛ فرزانه شفیعی فارغ التحصیل زبان روسی و دانشجوی فعلی دکتری مردم شناسی در روسیه، کابل‌شاه ادریس مترجم  رایزنی فرهنیگی و کیلاسوف از فدراسیون ورزشهای آئینی روسیه.

بعد از گپ و گفتی کوتاه و تحویل چمدان و دریافت کارت پرواز به سالن ترانزیت رفته و منتظر سوار شدن به هواپیما شدیم. مسیر مسکو -داغستان دو ونیم ساعت است و هزینه بلیط رفت و برگشت آن حدود 14 هزار روبل است که حدود یک میلیون و دویست هزار تومان میشود. مهماندارهای هواپیما طوری پذیرایی را به درازا کشاندند که احساس خستگی سفر به کسی دست نداد ضمن آنکه در طول مسیر بحث‌های مختلفی با جناب موجانی و طباطبایی به میان آمد و و مسیر بیش از پیش کوتاه به نظر آمد.. حوالی یک ربع به سه بعدازظهر به ماخاچ قلعه رسیدیم. ماخاچ تلفظ داغستانی کلمه محمد است و در واقع ماخاچ قلعه همان محمدقلعه به زبان فارسی است. در فرودگاه دوستان دانشگاه دولتی داغستان از جمله دکتر نوری ممدزاده به استقبال آمده بودند. نوری ممدزاده را از سال 79 میشناسم. آن زمان که دانشجوی زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران بود و پس از اتمام تحصیلات به داغستان برگشته و استاد زبان فارسی در دانشگاه دولتی داغستان و از فعالین جامعه ایرانی تبار داغستان است. شایان ذکر است که پدربزرگ او حدود یک سده پیش از سراب اردبیل به روسیه مهاجرت کرده است.من همراه با خودروی نوری ممدزاده از فرودگاه به سمت هتل حرکت کردم. در بین راه نوری توضیحاتی درباره شهر، ساخت و سازهای آن، ترکیب قومی و جمعیتی ارائه داد.

داغستان که خود کلمه ای از زبان پهلوی (با ریشه فارسی باستان است) از داغ=داگ به معنی کوه و پسوند مکانی ستان ترکیب یافته است. در حال حاضر اهالی ان را 5 قوم زیر تشکیل میدهند: آوارها؛ دارگین ها؛ لزگی‌ها؛ قموق ها؛ آذری‌ها و نیز تعداد اندکی ایرانی تبار.

محل اقامت ما در هتل اسپورت در خیابان شیخ شامل تعیین شده بود. پس از استراحتی کوتاه ناهار را همراه با دوستان در رستوران هتل صرف کردیم. هنگام صرف ناهار از هر دری سخن رفت: تفاوت های ایران‌شناسی روسی با ایران‌شناسی اروپا و تفاوتهای رویکرهای آنها؛ مهمترین چهره های سرشناس ایران شناس معاصر روس به ویژه در پترزبورگ؛ نشریات مهم ایرانشناس و شرق شناسی در روسیه که از اطلاعات دکتر صفر عبداله و جناب موجانی استفاده شد.

بعد از صرف ناهار قرار بر این شد از چند مکان تاریخی ماخاچ قلعه که میراث دار ایران هستند دیدن کنیم. به گروه های سه نفره و چهار نفره با ماشین‌هایی که راننده های آنها از شیعیان محلی داغستان بودند (ابراهیم و مهدی نام داشته و مهارت خاصی در دور زدن ترافیک شهر و سبقت از دیگر خودروها داشتند. در چند روز اقامتمان آنها را شوماخرهای محلی نامیده بودیم) ابتدا به قبرستان ایرانی ها رفتیم.

این قبرستان از دوره قاجار مختص ایرانیان مهاجر بوده به استثنای دوره شوروی که اجازه دفن مردگان در آن داده نمی‌شد (و بخشهای زیادی از آن به تصرف همسایگان برای ساخت و ساز منازل مسکونی در آمده بود) این قبرستان آرامگاه اصلی ایرانی تبارهای ماخاچ قلعه می باشد. نکته جالب توجه اینکه بر همه سنگ قبرهای آن به زبان فارسی یا عربی علاوه بر نوشتن نام و تاریخ تولد و درگذشت متوفی، به نام محل اصل و نسب (روستا/شهری)امتوفی نیز اشاره شده. به عنوان مثال کسانی که اصل آنها به سراب در اردبیل می‌رسید در گوشه شمال غربی و تبریزی ها در مرکز گورستان به خاک سپرده میشدند. عمده سنگ قبرها دارای نقشها  و اشعار زیبایی به زبان فارسی بودند وبر چند سنگ قبر نش اسب و شمشیر حک شده بود که از گقته نوری ممدزاده معلوم شد این افراد در سال 1918 در جنگ با ارامنه به «شهادت» رسیده‌اند. مرده های جدید نیز در همینجا به خاک سپرده میشوند و ارامگاه پدر نوری ممدزاده که دو سال پیش مرحوم شده بود از جمله آنها بود.

دیدار بعدی بازدید از مسجد خامنه‌ای‌ها بود که اهالی خامنه در دوره ناصری آن را ساخته بودند. مسجد در حال تعمیر بود و دارای سه کتیبه زیبا بود. که به تاریخ ساخت آن (1313هـ.ق)  اشاره شده است.
قرار شد سیدعلی موجانی با مراکزی در قم یا اصفهان برای جذب کمکهای مردمی برای تکیل محراب و کاشیکاری آن هماهنگی‌هایی انجام دهد. متولیان مسجد که امام جمعه دربند هم در بین آنها بود (و حدود 8 سال در ایران علوم حوزوی تحصیل کرده بود) توضیحاتی درباره شیعیان داغستان ارائه دادند.

 به دعوت پرفسور صفرعبداله برای صرف چای و شیرینی مهمان ایشان در رستوران هتل شدم و چنان از همنشینی با ایشان لذت بردم که ترجیج دادیم از صرف شام با سایر دوستان که به ساحل رفته بودند پرهیز کنیم. دکتر عبداله تاجیکی الاصل است که بعد از استقلال، سالیانی جند در مسکو به سر برده و حدود 10 سال است در آستانه قزاقستان زندگی می‌کند. علاوه بر تدریس زیان فارسی و تاریخ ایران، نشریه مهم «ایران نامه» را به زبان روسی منتشر میکند که تا کنون 28 شماره آن منتشر شده و از جهاتی (از جمله در تنوع مطالب و  نیز حجم نشریه) شبیه مجله وزین بخارا است که توسط علی دهباشی منتشر میشود. صفر عبداله یک ایرانگرای نسبتا متعصب است و با تمام وجود مدافع ایران فرهنگی و تاریخی است. در معرفی خود از واژه تاجیک پرهیز میکند و خود را ایرانی می نامد. دارای اطلاعات بسیار گسترده ای از تحولات ایران شناسی است و تسلط وی بر وضعیت علمی و آثار منتشره در ایران شگفت انگیز است، ضمن آنکه  دارای رابطه ای بسیار گسترده‌ای با چهره‌های سرشناس ایرانی است. اشعار زیادی از همه شاعران پارسی‌گوی از بر است که در چند روز سفر و در مواقع مناسب آنها را  برای ما قرائت میکرد.

شب را در اتاقهای خود به سر بردیم و ساعت 9 صبح جمعه 21 اسفند/14 مارس به سمت دانشگاه برای شرکت در همایش حرکت کردیم. دانشجویان دانشکده شرق شناسی که عمدتا دختران داغستانی بودند به ما خوشامد گفتند و در سالن افتتاحیه مستقر شدیم.

قبل از شروع همایش، فرصتی دست داد تا چند دقیقه‌ای با پرفسور نوری عثمانوف که همایش هم به افتخار نودمین سالگرد تولد وی برگزار شده بود صحبت کنم. مهمترین کار شاخص عثمانوف ترجمه قرآن به روسی و نیز تصحیح بخشهایی از شاهنامه و نیز مطالعاتی در تصوف اسلامی است. از خاطرات خود با مرحوم محمدتقی دانش پژوه گفت و جویای احوال سید جعفر سجادی شد که خبر درگذشت وی  در سال جاری را به وی گفتم و باعث تأثر شدیدش شد.

پس از اتمام گفتگو با پرفسور عثمانوفف متوجه حضور پرفسور شیخ سعیدوف در سالن شدم که بلافاصله خود را به وی رساندم. شیخ سعیدوف را میتوان مهمترین مورخ کنونی تاریخ داغستان دانست که انتشار متن عربی و ترکی دربندنامه و ترجمه روسی آنها از کارهای ملندگار وی است. از موضوع سخنرانی ام استقبال کرد و قرار شد علیرغم کسالتی که دارد در جلسه بعدازظهر حضور یابد.

پس از سخنرانی افتتاحیه توسط پروفسور محمد حسن‌اف رئیس دانشگاه دولتی داغستان ، سید حسین طباطبایی (سرپرست رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در روسیه) ضمن ارائه گزارشی از روند برگزاری همایش  با ادای احترام به پروفسور محمد نوری عثمانوف و تبریک گرامیداشت نودمین سال تولد وی، این همایش را بزرگداشت یکی از چهره های خدوم فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی در روسیه دانست و  جایزه ادبی سعدی (لوح تقدیر و مبلغ پنج هزار یورو) را به ایشان تقدیم کرد. طباطبایی پس از اعطای این جایزه ، پیام های دکتر ابوذر ابراهیمی ترکمان رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و دکتر مهدی سنایی سفیر جمهوری اسلامی ایران در روسیه، خطاب به پرفسور نوری عثمانوف را قرائت نمود .

پروفسور محمد نوری عثمانوف نیر ضمن سپاس از برگزار کنندگان همایش  در سخنانی کوتاه گفت : بزرگترین خطری که جهان امروز را تهدید می کند افراط گرایی در همه ابعاد و زمینه هاست و تلاش کسانی چون وی در راستای توسعه و ترویج مدارا و تعادل بوده و هست .

 در ادامه سید علی موجانی پژوهشگر حوزه اسناد تاریخی ، مقاله خود را با عنوان «بازخوانی تاریخ اقوام در منطقه قفقاز ، یک نگرش بر اساس اسناد نویافته» ارائه کرد که  مورد توجه حاضرین قرار گرفت.

پس از آن پیام کوتاه پروفسور جمشید گیوناشویلی ایرانشناس برجسته گرجستان که در آن با عباراتی مهرآمیز ، یک عمر تلاش علمی نوری عثمانوف مورد تمجید قرار گرفته بود  و نیز مقاله پروفسور میرزا ملا محمد از تاجیکستان قرائت شد و در پی آن دکتر صفر عبدالله ایرانشناس قزاقستان و سردبیر فصلنامه ایران نامه ، سخنرانی خود را با عنوان شاهنامه و دوره تاریخی ارائه نمود . وی در آغاز سخنرانی خود ، تلاش های پروفسور محمد نوری عثمانوف در تصحیح شاهنامه را ستود و برای وی عمر بلند و سلامتی و توفیق مستمر آرزو نمود .

 برای ناهار به یکی از سالن‌های دانشگاه رفتیم که با غذاهای محلی قفقازی با نام‌های خینکال و چودو از ما پذیرایی شد.

 

سخنرانی های بعد ازظهر در دو سالن جدا برگزار شد. در سالن اول مقالات مربوط به فیلولوژی و زبان و ادبیات و در سالن دوم مقالات حوزه تاریخ و فرهنگ ارائه گردید. از مهترین مقالات سالن اول می توان به مقالات زیر اشاره کرد:

پرفسور صفر عبداله: بررسی نسخ خطی فارسی دانشگاه دولتی قراقستان توسط

دکتر نوری ممدزاده «عشق« در اشعار فارسی قمری دربندی»

دکتر کازلوا: مقاله زبان های ایرانی در داغستان»؛

دکتر آ. محمدوف «چند نکته درباره ترجمه قرآن نوری عثمانوف»؛

مرضیه حیدری: «شاهنامه در قفقاز و آسیای مرکزی»

مقالات ارادئه شده در سالن دوم به قرار زیر است:

پرفسور شیخ سعیدوف: شکل گیری مجموعه نسخ خطی در داغستان

پرفسور سوتاوف: مطالبی در منابع ایرانی درباره تاریخ قفقاز در دهه 30 قرن هیجدهم

دکتر گودرز رشتیانی: میراث تاریخ نویسی فارسی در داغستان و معرفی سه نسخه نویافته

موسی عبداللهی: روابط ایران و قفقاز شمالی در آینه چند سفرنامه

دکتر ماکسیمچیک: مطالبی درباره جنگهای ایران و روس بر اساس موزه نظامی تفلیس

فرزانه شفیعی: بازیهای آئینی در ایران و قفقاز

مهدی حسینی تقی‌آباد: نخبگان داغستانی در عرصه ادب و سیاست ایران صفوی

دکتر کیلیاسوف: مطالبی درباره مناقشه فرهنگی ورزش و بازیهای سنتی

همانطور که پرفسور شیخ سعیدوف وعده داده بود در سخنرانی بنده حاضر شد و با بزرگواری تمام انتقادی که به یک دیدگاه وی مبنی بر عربی بودن متن نسخه احوالات اهالی داغستان داشتم و تاکید بر فارسی بودن اصل آن داشتم، را پذیرفت و قرار شد ارتباط خود را از طریق ایمیل گسترش دهیم.

از نکات جالب توجه در این نشست یخنرانی پر هیجان یکی از استادان دانشگاه دولتی داغستان در بیان ارتباط گسترده با ایران و تعلق به فرهنگ ایرانی بود که در نهایت منجر به ترکیدن بغض وی گردید.

 اواخر ساعات روز جمعه را به بازدید از مدرسه تاریخی ایرانیها در ماخاچ قلعه گذراندیم. در حال حاضر این مدرسه با نام دانشگاه اسلامی زیر نظر اهل سنت داغستان فعالیت میکند و جا دارد با توجه به سابقه آن و با پیگیری نهادهای مسئول به یک مرکز برای گسترش فعالیتهای ایرانشناسی تبدیل شود.

بعد از دیدن مدرسه به چند مغازه برای تهیه سوغات داغستان رفتیم. سوغاتی‌های مشهور داغستان شامل لباس‌ها و کلاه های محلی، شمشیر و خنجر و زیورآلات نقره ای است که با توجه به قیمت نسبتا زیاد هیچ کدام از دوستان تمایلی به خرید پیدا نکردند.

بنا به هماهنگی قبلی با دوستان و پیگیری نوری ممدزاده روز شنبه 22 اسفند/ 15 مارس ساعت 6 صبح همگی (دوستان ایرانی به همراه دوستان اوکراینی و روس) با یک دستگاه ون (در زبان روسی ماشورتکا) به سمت دربند حرکت کردیم. دربند در حدود 75 کیلومتری جنوب ماخاچ‌قلعه واقع است که حدود 2 ساعت به طول انجامید. از آنجا که قصد دیدن مسیر و فیلمبرداری از مسیر را داشتم در صندلی جلویی کنار نوری ممدزاده نشستم (که با توجه به اندازه غیر استاندارد هر دویمان) با دردسرهایی از جمله جای تنگ و به خواب رفتن پاها همراه بود.

جاده ماخاچ قلعه-دربند در امتداد ساحل و مابین کوه و دریا کشیده شده که درسمت بالای جاده تاکستان و در سمت پائین جاده مزارع گندم کاشت شده بود. برای صرف صبحانه به دربند رسیدیم و در قسمت جدید شهر در یک رستوران شیک و مدرن صبحانه خوردیم. صبحانه به استثنای سیدحسین طباطبایی که نیمرو سفارش داد، برای بقیه دوستان کاشا بود. کاشا غذای روسی است که سه نوع است: شیر همراه با برنج؛ شیر همراه با   گندم؛ شیر همراه با ارزن.

اولین جایی که در دربند بازدید کردیم کلیسای ارامنه بود. این کلیسا در قرن هیجدهم ساخته شده و دیوارهای داخل  محراب آن با قالیهای ایرانی تزئین شده بود. لازم به ذکر است که اولین استقرار ارامنه در دربند به دوره پتر اول (درگذشته با سال 1725م)  میرسد که با تصرف نواحی ساحلی ایران، تعدادی از ارامنه را در استان گیلان و دربند اسکان داد.

 سپس به مسجد جامع دربند که به شیعیان تعلق دارد رفتیم.

این بنا قدیمترین مسجد قفقاز است و ساخت آن به نیمه اول قرن اول هجری بازمیگردد و در اصل بر آتشکده ساسانی بنا شده و طاقهای آن به خوبی بیانگر معماری باستانی آن است. د
ر دوران مختلف از جمله به فرمان شاه عباس صفوی  این مسجد  بازسازی شده بود . در ماه‌های اخیر نیز به نحو بسیار ناشیانه‌ای محراب و بخشهایی از دیوار داخلی مسجد با سنگ و سرامیک امروزی بازسازی شده که ضربه جبران ناپذیری به هویت  و اصالت آن وارد کرده است. و بیم آن میرود از فهرست جهانی یونسکو حذف شود.

متولی مسجد فرهاد نام داشت و با رویی گشاده به توضیح تاریخ مسجد پرداخت . شعر فارسی کتیبه زیر به قرار زیر است:

 

 بفرمان شه جم شاه عباس/ که صد اسکندر او را هست چاکر
غلام در گهش حیدر قلی ساخت/ جبین ( یا چنین) سد بگردید از فلک سر
پی تاریخ اتمامش که کردند / با قبال شهنشاهی میسر
چو پیشانیش در آن سد خرد گفت/ بنای ثانی سد سکندر (1022)

بخش قدیمی دربند که مسجد و کلیسا در ان واقع شده پر از آثار باستانی است که همه آنها به ثبت جهانی توسط یونسکو رسیده. بعد از مسجد، از حمام تاریخی و کوره خانه آن دیدن کردیم که برای دوستان روس و بلاروس بسیار جالب توجه بود.

لازم به توضیح است در دوره ساسانی به ویژه در دوره قباد و خسروانوشیروان برا ی جلوگیری از جمله اقوام وحشی وخزرها سه دیوار بلند از کوه به سمت دریا کشیده شد و قلاع مهمی برای استقرار مرزبانان ساخته شد. متاسفانه از این دیوارها چیز زیادی باقی نمانده و بیش از همه قلعه مرکزی دربند از گزند حوادث در امان مانده که در سالیان اخیر نیز به خوبی بازسازی شده است.

در قدیم این قلعه ایران‌دژ  نامیده می‌شد و امروز به آن قلعه ساسانی گفته میشود. مجمل التواریخ و القصص این شهر را این گونه معرفی می کند: «و بسیار جای ها و دربند باب الابواب را بنا کرد [ انوشیروان ] بر آن سان که هنوز برجایست تا از تاختن ترکان بی بیم باشند، کمابیش بیست فرسنگ زمین است و هر جایگاه قایدی بپای کرد و پیش کسانی که اخبار ندانند چنانست که آن سد سکندر است و آنرا اصل نیست که سد سکندر نه بدین حدودست و هم از آهن و ارزیز است و از روی آمیخته است ... 

اصطخری نیز در توصیف این شهر می گوید: باب الابواب شهری است که بسیار اوقات می شود که آب دریا وصل بدیوار آن می­گردد دروسط آن یک اسکله ای است و وضع آن این است که دو سد از دو سوی که دخول و خروج بی اذن ممکن نباشد.  وی این شهر را در دوره خود از اردبیل بزرگتر معرفی می کند که نشانگر اهمیت دربند در آن دوره است چرا که اردبیل در قرون اولیه اسلامی از شهرهای مهم و آباد آذربایجان محسوب می شده است.

معرفی اصطخری از جهات دیگر نیز واجد اهمیت است. او امکانات دفاعی شهر را این چنین توصیف می کند:  دیوار طولانی کم عرضی از سنگ که ابتدا می شود از کوه برای محروس بودن شهر ساخته اند و راهی از کوه ببلاد مسلمین ندارد و بجهت آنکه خطوط طرق محو و خراب شده است و مسالک مابین بلاد کفر و اسلام صعب است و علاوه بر امتداد دیوار مسطور نیز قطعه ای از آن که شبیه است بدماغه طولانی در دریا کشیده شده است که کشتیها نتوانند نزدیک شوند.»(نقل از نشریه وطن یولی)

در دربندنامه درباره اقدامات ابومسلم بن عبدالملک در نیمه دوم قرن اول هجری چنین آمده است:

ابومسلم دربند را هفت محله قرار داد و برای هر طایفه مسجدی تعمیر نُمود و اسامی مساجد را  مسما به اسم  هر طایفه نمود . اول مسجد حضری، دوم  مسجد فلسطین، سیم  مسجد دمشق، چهارم  مسجد خمصاء ، پنجم  مسجد قیصر ، و ششم  مسجد جزایر، هفتم  مسجد موصل و به غیر از مساجد مذکورین، مسجدی عظیم برای جامع تعمیر و شش دروازه قرار داده و بارو  دروب از تخت¬های آهن  نصب کردند. و اسامی دروب الحال  جارچی قاپو گویند و باب الجهاد قرخلر قاپو گویند، باب الخمس ینگی قاپو گویند ، باب الصغیر ترکمان قاپو گویند و باب المکتوب بیاد قاپو گویند، باب العلقمه نارین  قلعه قاپو گویند.».(به نقل از نسخه خطی دربندنامه-انستیتو نسخ خطی پترزبورگ)

در داخل قلعه دو موزه فعال است که در انها اثار باستانی کشف شده شهر دربند نگهداری میشوند که از میان آنها، تاسیسات مربوط به لوله کشی برای انتقال آب بسیار جالب توجه هستند.

از خاطرات به یاد ماندنی این روز دیدار با یکی از کارمندان قلعه به نام کمال بود . او که از اهالی دربند استو خود را ایرانی نژاد و دوستدار ایران میدانست و دارای اطلاعات دقیقی از تاریخ شهر دربند و تحولات تاریخی آن بود. کمال همه نقاط قلعه را توضیح داد و هماهنگی لازم را برای بازکردن درب پشتی قلعه که به کوه های شمالی شهر گشوده می‌شد انجام داد.  از این زاویه موقعیت جغرافیایی و طبیعی شهر و اهمیت قلعه بیش از یش نمایان میشد. کمال خواهان ارسال کتابهای تاریخی فارسی و عربی از ایران درباره تاریخ دربند و داغستان شد و قرار بر این شد حداقل از نظر ایمیلی اطلاعاتی را مبادله کنیم.

 یکی دیگر از خاطرات این روز آشنایی با یکی از ایرانی تبارهای دربند بود که در روستای جالقان در نزدیک دربند زندگی میکردند. همانگونه که خود وی اشاره کرد و در دربندنامه نیز آمده است در دوره انوشیروان حمع زیادی از اهالی فارس، کاشان و گیلان به دربند کوچ داده شدند تا وضعیت مرزبانی ایرانیان تقویت شود. همه اهالی روستای جالقان خود را از مهاجرین دوره انوشیروان می دانستند و جالب است که به زبان فارسی پهلوی نزدیک به فارسی کلاسیک صحبت میکنند. جمعیت این دو روستای ایرانی تبار حدود 6 هزار نفر برآورد میشود. از او خواستم تا یکی از  اشعار و ترانه‌های سنتی خود را برای ما بخواند. و او اینگونه خواند:

......

آبو دادم به زمین

زمین به من گندم داد

گندمو دادم به نونوا

نونوا به من نون داد

 فایل صوتی را از اینجا گوش کنید.

......

بعد از دیدن قلعه، بازدید سریعی هم از قبرستان تاریخی دربند داشتیم که سنگ‌ قبرها و کتیبه‌های آن قابل مطالعه است. شاعر پارسی گوی قمری دربندی هم در اینجا آرمیده بود.

در راه بازگشت به ماخاچ قلعه در یک رستوران که غذای دارگینی عرضه میکرد توقف کردیم. ماست آن بسیار خوشمزه بود و ناهار سنتی ان که لاگمن نام داشت در یادهای دوستان خواهد ماند.

 حدود دو و نیم بعداز ظهر به فرودگاه رسیدیم. در کمال ناباوری متوجه شدیم که بلیط سیدعلی موجانی برای روز قبل خریداری شده و ظرفیت هواپیمای ما هم تکمیل بود. از این رو موجانی به همراه خانم حیدری که بلیط ایشان هم برای پرواز بعدی بود در فرودگاه ماندند. از موجانی که در سفر دارای روحیه  کنجکاو و بی آرام و قراری بودند خداحافظی کردیم و امیدوار به دیدار در آینده نزدیک شدیم.

در طی دو و نیم ساعت پرواز تا مسکو فرصت مناسبی دست داد تا هم با دکتر صفر عبداله به ادامه گفتگو بپردازیم و هم با سیدمهدی حسینی که برای سالها فرصت گپ و گفت فراهم نشده بود به مرور خاطرات گذشته پرداختیم.

در فوردگاه ونوکوا مسکو امکان تهیه بلیط با قیمت مناسب به مقصد پترزبورگ فراهم نشد.  از این رو خود را به ایستگاه راه‌آهن رسانده و با قطار ساعت 21و53 دقیقه به سمت پترزبورگ (قیمت 2200 روبل حدود 200 هزار تومان) حرکت کردم و ساعت 5و40 دقیقه به پترزبورگ رسیدم....

نویسنده : گودرز رشتیانی Goodarz Rashtiani ; ساعت ٩:۱٦ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/۱٢/٢٧
comment نظرات () لینک

+ پژوهش‌های ایرانی در سنت‌پترزبورگ

(به نقل از خبرگزرای کتاب ایران- ایبنا)

نشست «پژوهش‌های ایرانی در سنت‌پترزبورگ» امروز (22 مردادماه 1392) برپا شد. گودرز رشتیانی، پژوهشگر تاریخ گفت: روسیه را می‌توان سرزمین آرشیو دانست. در گنجینه‌های آن اطلاعات بسیاری از دوره‌های مختلف ایران نیز موجود است که برای پژوهش‌های تاریخی ایران اهمیت بسیاری دارند و باید از آن‌ها بهره گرفت.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، نشست «پژوهش‌های ایرانی در سنت‌پترزبورگ» با سخنرانی گودرز رشتیانی، پژوهشگر تاریخ و فرهنگ مردم قفقاز درباره دیده‌ها و پژوهش‌های ایران در روسیه و محسن جعفری‌مذهب، عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی،‌ سه‌شنبه (22 مردادماه) در ساختمان گنجینه اسناد ملی برگزار شد.

گودرز رشتیانی در این نشست با اشاره به این‌که 15 ماه در پترزبوگ به سر برده،‌ گفت: موضوع پایان‌نامه دکترایم درباره روابط ایران و روسیه از سقوط صفویه تا آغاز قاجار است. به همین منظور و برای دسترسی به اسناد و اطلاعات آرشیوی به‌ویژه آرشیوهای شخصی «ولادیمیر مینورسکی» به این کشور سفر کردم.

این پژوهشگر با بیان این‌که 310 سال از بنیانگذاری شهر سنت‌پترزبورگ می‌گذرد، اظهار کرد: روسیه می‌خواست با ساخت این شهر از ویژگی‌های شرقی جدا شده و خود را به اروپا پیوند بزند. این شهر در سال 1703 میلادی ساخته شد و تا 1917 که انقلاب رخ داد پایتخت روسیه باقی ‌ماند. نام آن نیز ابتدا سنت‌پترزبورگ بود که به پتروگراد تغییر کرد و مدتی نیز لنین‌گراد خوانده ‌شد اما پس از مدتی دوباره به نام نخستین خود یعنی سنت‌پترزبورگ بازگشت.

وی ادامه داد: در این شهر کانالی وجود دارد که به نام «گریبایدوف» خوانده می‌شود که این شخص تاثیر بسیار مهمی بر انتقال واژه‌های فارسی به زبان روسی در نمایشنامه‌ها و داستان‌هایی که نوشته، گذاشته است. روسیه را می‌توان سرزمین آرشیو نام نهاد، مرکزهای بسیاری در این کشور وجود دارد، همچنین از نظر تعداد آرشیو حجم اسناد و مدارک چشمگیر است. این آرشیوها با دو سیستم متفاوت فدرال و غیرفدرال سازماندهی شده‌اند.

 این پژوهشگر تاریخ بیان کرد: در روسیه 15 آرشیو فدرال وجود دارد که زیر نظر سازمان فدرال روسیه اداره می‌شوند. به جز دو آرشیو به نام‌های «آرشیو دولتی تاریخی روسیه» در سنت‌پترزبورگ و «آرشیو شرق دور روسیه» در «ولادی‌وستوک» دیگر آرشیوها عمدتا در مسکو واقع شده‌اند. برخی از آن‌ها آرشیو تاریخ جدید، اجتماعی ـ سیاسی، دیداری ـ نوشتاری، اقتصادی و نظامی نام دارند. مثلا اسنادی از نهضت جنگل و مسایل اجتماعی و سیاسی ایران در آرشیو اجتماعی ـ سیاسی موجود است.

رشتیانی گفت: «آرشیو اسناد قدیمی روسیه» دربردارنده قدیمی‌ترین اسناد تا قرن 18 میلادی است و همه اسناد مربوط به صفویه و تمامی سفارت‌ها در آن نگهداری می‌شود. «فوند» شماره 77 در این آرشیو که به «اُپیس»هایی تقسیم شده است، دوره‌های مختلف زمانی را دربردارد که در آن یک‌هزار و 500 پرونده موجود است. بیش از 40 هزار سند مربوط به رابطه ایران و روسیه در این آرشیو گردآوری شده که برخی از آن‌ها به زبان فارسی هستند.

این پژوهشگر مردم قفقاز درباره آرشیوهای غیرفدرال نیز بیان کرد: حدود 45 آرشیو غیرفدرال در روسیه وجود دارد که آرشیوهای وابسته به سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها هستند. «آرشیو سیاست خارجی امپراتوری روسیه» و «آرشیو سیاست خارجی روسیه» متعلق به وزارت امور خارجه به‌شمار می‌روند. آرشیو امپراتوری، قدیمی‌ترین اسناد را در خود دارد که پیش از این مجموعه اسنادی از 1866 تا 1902 در کتابی 12 جلدی در تفلیس درباره دستاوردهای کمیسیون‌های باستانشناسی منتشر شده است. «آرشیو سیاست خارجی روسیه» نیز اسناد مربوط به دوره شوروی تا سال 2005 را در بردارد.

وی ادامه داد: در هر شهر که پنج‌هزار نفر جمعیت داشته باشد نیز آرشیوی در شهرداری وجود دارد که به‌طور مثال آرشیو شهرداری سنت‌پترزبورگ،‌ مهم‌ترین فعالیت‌های شهر را حفظ و نگهداری می‌کند و می‌توان از میان اطلاعات آن افرادی که از ایران به آن‌جا رفته‌اند، جست‌وجو کرد و درباره آن‌ها آگاهی به دست آورد. برخلاف رویه آرشیو در ایران که سرنوشت غم‌انگیزی دارد، روسیه با این‌که تحولات بسیاری مانند چند انقلاب، دو جنگ جهانی و ویرانی‌های بسیار به‌خود دیده،‌ به اعتراف پژوهشگران روسی، هیچ سند مهمی از بین نرفته است. به‌طور مثال قرارداد گنجه در 1735 یا قراردادهای ترکمنچای و گلستان در این آرشیوها موجود است اما در ایران چیزی از آن‌ها باقی نمانده است.

رشتیانی با اشاره به آرشیوهایی که در آن‌ها پژوهش انجام داده، گفت: دانشکده شرق‌شناسی سنت‌پترزبورگ، آرشیو دریانوردی روسیه در پترزبورگ، آرشیو دولتی تاریخی روسیه، آرشیو روابط خارجی روسیه، کتابخانه ملی روسیه (سالیتکوف ـ شچدرین) و انستیتو نسخه‌های خطی آکادمی علوم پترزبورگ آرشیوهایی است که در آن‌ها به دنبال اسناد مربوط به ایران و روابطه با روسیه پرداختم.

این پژوهشگر تاریخ اظهار کرد: همچنین حدود 900 نسخه خطی فارسی در دانشکده شرق‌شناسی پترزبورگ وجود دارد. در آرشیو دریانوردی تمام فعالیت‌های نظامی و بخشی تجاری در دریای خزر،‌ همچنین فعالیت‌های «جان التون» در دوره افشاریه اطلاعات مهمی  دارد که در این آرشیو موجود است. این آرشیو وابسته به وزارت دفاع و وضعیتی امنیتی دارد که امکان دسترسی به اسناد قرن‌های 17، 18 و 19 آسان اما دوره‌های پس از آن دشوار است. در آرشیو دولتی تاریخی روسیه، اطلاعاتی از قرن 18 و 19 تا انقلاب 1917 وجود دارد.

وی توضیح داد: در کتابخانه ملی روسیه، 1400 سند فارسی نگهداری می‌شود و هر فرد خارجی می‌تواند با ارایه پاسپورت یک‌سال در آن عضو شود. در انستیتو نسخه‌های خطی آکادمی علوم سنت‌پترزبورگ،‌ 10 هزار نسخه خطی عربی و چهارهزار نسخه فارسی وجود دارد. به‌طور مثال نامه فتحعلی‌شاه و نامه عباس‌میرزا برای قتل گریبایدوف، همچنین رونوشت 40 فرمان شاهان صفوی نیز در این مکان موجود است. یکی از کارهای مهمی که در روسیه انجام می‌شود این است که از چهره‌های شاخص خواسته‌اند تا در اواخر عمر یا پس از مرگ، تمامی اسناد خود را به یکی از آرشیوهای مرتبط تحویل بدهند تا آن‌ها را در بخشی به نام همان شخصیت نگهداری کنند که امیدوارم این مساله در ایران نیز اجرایی شود.

رشتیانی با اشاره به شخصیت «ولادیمیر مینورسکی» بیان کرد: آرشیو مینورسکی از مهم‌ترین آرشیوها درباره ایران است. وی پنج فوریه 1877 در «کراچوا» متولد شد، در 1902 به ایران آمد و پژوهشی درباره فرقه اهل حق انجام داد که جایزه‌ای نیز دریافت کرد. از سال 1912 تا 1914 به دلیل اختلافات مرزی ایران و عثمانی مامور در کمیسیون تعیین مرزهای این دو کشور از آرارات تا خرمشهر شد و بیش از صدها دفترچه خاطرات از وی به جای مانده است.

این پژوهشگر ادامه داد: فهرست کلی گنجینه پژوهشی «ولادیمیر مینورسکی» 6 اُپیس دارد که آثار علمی با 828 سند و پرونده از 1902 تا 1963، اسناد شخصی،‌ خانوادگی و شغلی از 1887 تا 1977 با 569 سند و پرونده، اُپیس شماره سه درباره مکاتبات (1871-1966)، 2455 سند و پرونده، شماره چهار دربردارنده آثار علمی دیگران در بین سال‌های 1854 تا 1964 با 243 سند و پرونده، عکس‌ها بین سال‌های 1888 تا 1963 در 110 پرونده و قطعه عکس و اُپیس 6 باعنوان کلکسیون اسناد و بریده‌های نشریات (1829-1966)، 143 سند را شامل می‌شود.

رشتیانی در پایان سخنانش با بیان جزییاتی از اُپیس‌های مختلف آرشیو مینورسکی گفت: در میان این آثار اطلاعات بسیار مهم و باارزشی در دوره‌های مختلف حضور این شخصیت در ایران وجود دارد. نامه‌ها و عکس‌هایی که از وی و اندیشمندان ایرانی مانند عارف قزوینی، سعید نفیسی، استاد معین، منوچهر ستوده، احسان یارشاطر، رشید یاسمی، فریدون آدمیت، غلامرضا مصایب و بسیاری دیگر در این آرشیو وجود دارد که‌ می‌تواند نقش بسیار مهمی در پژوهش‌ها و گسترش دانش در حوزه‌های مرتبط به‌ویژه ایرانشناسی داشته باشد.

محسن جعفری‌مذهب نیز در این نشست با اشاره به چهارصدمین سالگرد تاسیس خاندان «رومانوف» در روسیه گفت: این دوره معاصر با حکومت صفویه در ایران بر سر کار آمد، پتر اول که یک‌صد سال پس از آغاز حکومت رومانوف‌ها امپراتور شد، تلاش کرد تا پایتختی اروپایی و نه آسیایی برای روسیه بسازد و به همین منظور سنت‌پترزبورگ را بنا نهاد.

عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی افزود: گودرز رشتیانی که برای فرصت مطالعاتی دوره دکترا به روسیه سفر کرده بود تا روابط ایران و روسیه از دوره صفویه و پس از آن را بررسی کند، اطلاعات ارزشمندی از اسناد میراث ایرانی در روسیه به دست می‌دهد. این که چگونه می‌توان به این اسناد دسترسی پیدا کرد و موانع و مشکلات آن کدام است و چطور می‌توان این دسترسی را تسهیل کرد. رشتیانی فارغ‌التحصیل رشته تاریخ از دانشگاه تهران و دبیر آموزش و پرورش است.

نشست «پژوهش‌های ایرانی در سنت‌پترزبورگ» با پرسش و پاسخ از سوی حاضران به پایان رسید.

نویسنده : گودرز رشتیانی Goodarz Rashtiani ; ساعت ۱٢:٥٦ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/٩/٢٩
comment نظرات () لینک

+ گنجینه پژوهشی (آرشیو شخصی) ولادیمیر مینورسکی

یکی از توفیقات اقامت جند ماهه ام در سنت پترزبورگ، دسترسی به منابع کتابخانه ای و آرشیوهای غنی روسیه است. در این میان، بخشی در انستیتو نسخ خطی پترزبورگ با نام آرشیوهای شخصی شرق شناسان بایگانی شده است (قبلا خلاصه وار آن را معرفی کرده ام) که از جهاتی بسیار جالب توجه است ، زیرا اسناد و مدارک شخصی تعداد زیادی از شرق شناسان و ایران شناسان بنام در آنجا نگهداری میشود. یکی از این ایران شناسان، ولادیمیر مینورسکی است که از وجهه جهانی بالایی برخودردار بوده  و برای ایرانیان نیز چهره ای شناخته شده است. با دیدن دفاتر راهنمای این آرشیو به همراه همسرم  ناهید عبدالتاجدینی تصمیم به فهرست نویسی آن کردیم  که بدون شک میتواند منبعی بسیار ارزشمند دز مظالعات شرقشناسی و ایرانشناسی به شمار آید.

امروز که حدود 6 ماه از آن روز میگذرد بسیار خوشحالیم که  این کار مهم به سرانجام رسیده و خدا را شاکریم که توانسته ام سهمی هر چند اندک در شناسایی این ایرانشناس نامور به جامعه علمی داشته باشیم.

این کتاب که توسط انتشارت کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس در حال انتشار است در بردارنده خلاصه زندگی­نامه و فهرست کامل گنجینه پژوهشی ولادیمیر مینورسکی در شش بخش (اُپیس) است:

  • فعالیت­های علمی و تحقیقاتی؛
  • اسناد و مدارک شخصی و خانوادگی؛
  • مکاتبات مینورسکی (صدها نامه از همه شرق شناسان سراسر دنیا و نویسندگان ایرانی همانند: علامه قزوینی، محمدعلی فروغی، جمالزاده، صادق هدایت، ایرج افشار، منوچهر ستوده، مجتبی مینوی، بدیع الزمان فروزانفر، علی اصغر حکمت، سعید نفیسی، امان اله جهانبانی، حاج علی رزم آرا و....) 
  • آثار علمی و تحقیقی سایر پژوهشگران؛
  • عکسها؛
  • اسناد و مدارک مربطو به مأموریت های رسمی،
  • کلکسیون بریده روزنامه ها و مجلات.

لازم به ذکر است  مینورسکی در ۶ فوریه ۱۸۷۷(1293شمسی) در شهر کوچک کُرچه‌وا (Korcheva) در نزدیکی مسکو چشم به جهان گشود. از سال ۱۸۹۶ تا ۱۹۰۰ در دانشگاه مسکو به تحصیل حقوق و سپس مشغول آموختن زبان‌های شرقی در انستیتوی لازارف شد. در ۱۹۰۳ به خدمت وزارت امور خارجه روسیه درآمد و از ۱۹۰۴ تا ۱۹۰۸ در کنسولگری روسیه در تبریز و یک سال نیز در تاشکند خدمت کرد. در سال های 1911 تا 1914 نماینده روسیه در کمیسیون مرزی ایران وعثمانی(از آرارات تا خلیج فارس) بود و در جریان انقلاب ۱۹۱۷ روسیه را ترک کرد. از سال ۱۹۲۳ به تدریس زبان فارسی در مدرسه زبان‌های شرقی پاریس پرداخت. پس از آن، از ۱۹۳۲ به تدریس زبان و ادبیات فارسی و تاریخ ایران در مدرسه زبان‌های شرقی لندن(SOAS) و در سال ۱۹۳۷ استاد زبان فارسی در دانشگاه لندن شد. در سال ۱۹۴۴ بازنشسته شد و از آن پس در دانشگاه کمبریج به تدریس تاریخ ایران پرداخت. مینورسکی در ۲۵ مارس ۱۹۶۶ (5 فرورین 1345 شمسی)در کمبریج درگذشت که بنا به تصمیم همسرش (تاتیانا مینورسکی) در مسکو به خاک سپرده شد.

آثار پژوهشی ولادیمیر مینورسکی از تنوع کم نظیری در حوزه­های ایران­شناسی، کردشناسی، قفقازشناسی، فرق اسلامی و تصحیح نسخ خطی برخوردار است. وی در مدت شش دهه فعالیت علمی، بیش از دویست مقاله علمی (در دائره ­المعارف اسلام و مجلات دیگر)، و حدود پانزده کتاب به رشته تحریر درآورد و نسخ خطی فارسی، عربی و کردی زیادی تصحیح و منتشر نمود.

نویسنده : گودرز رشتیانی Goodarz Rashtiani ; ساعت ۱:٤٥ ‎ق.ظ ; ۱۳٩۱/۱۱/٥
comment نظرات () لینک

+ گزارشی از برگزاری ششمین کنفرانس بین‌المللی نسخه‌های خطی اسلامی در دانشگاه کمبر

گزارشی از برگزاری

ششمین کنفرانس بین‌المللی نسخه‌های خطی اسلامی  

در دانشگاه کمبریج انگلستان

گودرز رشتیانی[1]

 

ششمین کنفرانس بین‌المللی نسخه‌های خطی اسلامی با محوریت «نسخه‌های خطی آسیای مرکزی و مجموعه‌های خطی» در تاریخ 10-8 جولای 2010 (19-17 تیر 1389) در کالج کوئینز (Queens' College ) دانشگاه کمبریج برگزار شد. انجمن(اتحادیه) نسخ خطی اسلامی (TIMA -Islamic Manuscript Association)[2] و مرکز مطالعات اسلامی و خاورمیانه دانشگاه کمبریج (Centre of Middle East and Islamic Studies ) و بنیاد فرهنگ اسلامیکوس (Thesaurus Islamicus Foundation) برگزار کننده اصلی این سمینار بودند.

مطابق فراخوان سمینار که در سال گذشته در مراکز علمی و دانشگاهی منتشر شده بود، مقالات ارسالی می‌بایست پیرامون چهار حوزه زیر تنظیم شده باشند: 1- فهرست‌نویسی 2- حفاظت و نگهداری 3- رقومی و دیجیتالی کردن نسخ خطی 4- پژوهش و انتشار نسخ خطی

از میان مقالات ارسالی، در نهایت 25 مقاله توسط هیئت علمی برای ارائه در سمینار انتخاب شده بودند که در سه روز برگزاری همایش برای  سایر پژوهشگران و دانشجویان شرکت کننده قرائت و نقد و بررسی شدند. برنامه‌ریزی همایش به صورت کاملاً مناسب و منظم صورت گرفته بود و بدون هیچ‌گونه تأخیر یا تطویلی، بخش‌های سمینار و سخنرانی‌ها اجرا شد؛ ضمن آنکه امکانات اقامتی و پذیرایی بسیار مناسبی برای شرکت‌کنندگان تدارک دیده شده بود.سخنرانان همایش از دانشگاه‌ها و مراکزمطالعاتی انگلستان (کمبریج، لندن، آکسفورد، منچستر، سالفورد و کتابخانه بریتانیا) و کشورهای تاجیکستان، ازبکستان، چین، روسیه، ازبکستان، فرانسه، ایتالیا، لهستان، آمریکا، عربستان، عراق، ترکیه، عربستان، عراق، ترکیه، ایران، هلند، مالزی، مصر، سوریه و امارات متحده عربی بودند.

افتتحایه سمینار فارغ از هرگونه تشریفات و بدون حضور صاحب‌منصبان رسمی یا دانشگاهی، با خوش‌آمد‌گویی میزبانان برگزاری سمینار، پروفسور چارلز ملویل به عنوان رئیس انجمن نسخ خطی و استاد تاریخ ایران در دانشگاه کمبریج، پروفسور یاسر سلیمان رئیس مرکز مطالعات اسلامی و خاورمیانه دانشگاه کمبریج و دیویسون مک‌لارن معاون انجمن نسخ خطی اسلامی که دربردارنده توضیحات و راهنمایی‌هایی برای سخنرانان و استفاده از امکانات سخت‌افزاری مستقر در محل سمینار بود، آغاز شد.

همه سخنرانی‌ها در قالب نشست‌های تخصصی تنظیم شده ‌بودند. نشست اول در حوزه «پژوهش و انتشار» به ریاست پروفسور چارلز ملویل با سخنرانی‌های زیر برگزار شد. نسخه‌های خطی حقوقی آسیای مرکزی در قرون 7-4هـ.ق/13-10م دکتر مرتضی بدر(Dr. Murteza Bedir) استاد حقوق دانشگاه سقاریه ترکیه؛ نسخه‌های خطی المتّرضی در تاشکند-دکتر اکرم خابی‌بولایف(Dr.Akram Khabibulaev) کتابدار مرکز مطالعات اسلامی خاورمیانه و اوراسیای مرکزی دانشگاه ایندیانا آمریکا؛ تحقیقات جدید در تاریخ قند فی ذکر علماء سمرقند ابوحفض نسفی پروفسور شمس‌الدین کمال‌الدین(Dr.Shamsaldin Kamalaldin) از دپارتمان تاریخ آسیای مرکزی مؤسسه شرق‌شناسی تاشکند؛ چراغ‌نامه:شاهکار میراث اسلامی آسیای مرکزی-حکیم ال‌نظروف(Hakim Elnazarov) مسئول هماهنگی مطالعات آسیای مرکزی مؤسسه مطالعات اسماعیلی انگلستان.

نشست دوم با موضوع «حفاظت از نسخ خطی» و با مدیریت دکتر ماندانا برکشلی مدیر دپارتمان طراحی و هنرهای کاربردی دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی در قالب سخنرانی‌های زیر اجرا شد: حفاظت  و نگهداری نسخه‌های خطی اسلامی موزه لوور خانم آمیلیه کورات دسورگنس (Amelie Couvrat Desvergnes )پژوهشگر مستقل از فرانسه؛ نسخه‌های خطی سین‌کیانگ چین در کتابخانه دانشگاه لیدن خانم کارین شفر (Krin Schefer) از کتابخانه دانشگاه لیدن هلند، ؛ تجربه‌ای از بازسازی ویژه در فرایند ساخت کاغذ- جین لوئیس استوه ( Jean Louis Esteve)پژوهشگر و دانشجوی دکتری مدرسه مطالعات عالی فرانسه؛ استراتژی‌های حراست و نگهداری از پروژه زبید یمن-دکتر آنه رگورد Dr Anne Regourd)) سرپرست علمی برنامه حفاظت از نسخه‌های خطی زبید یمن و پژوهشگر مرکزی تحقیقات علمی فرانسه.

برنامه‌های روز دوم سمینار با نشست « مجموعه‌های خطی» به مدیریت دیویسن مک‌لارن و با سخنرانی‌های زیر انجام شد: بررسی مجموعه نسخه‌های قرآن انستیتوی نسخ خطی ابوریحان بیرونی ازبکستان-دکتر ماریه افتیمیوDr.Marie Efthymiou)) پژوهشگر مرکز تحقیقات علمی فرانسه؛ کتابخانه دربار محمدرحیم‌خان دوم به مثابه ابزاری در مخالفت با الحاق به امپراتوری روسیه دکتر آفتاندیل اریکوف(Dr.Aftandil Erkinov) استاد مؤسسه مطالعات شرق‌شناسی ازبکستان؛ میراث تصوف در مرکز ملی نسخ خطی گرجستان گودرز رشتیانی پژوهشگر تاریخ قفقاز از ایران.

 نشست بعدی با موضوع «دیجیتالی سازی نسخ خطی» با مدیریت خانم کارلو بوروس (Carol Burrows) در قالب سخنرانی‌های زیر اجرا شد: چالش اکتشاف متن از نسخه‌های خطی دیجیتالی شده- خانم مریم رهنمون ‌فر دانشجوی دکتری دانشگاه سالفورد انگلستان؛ رویارویی با چالش:دیجیتالی کردن نسخه‌های خطی موزه هنر والتر دکتر آمی لندائو( (Amy Landau گنجور نسخ خطی و کتب کمیاب اسلامی و ارمنی در موزه والتر آمریکا و میخائیل تات رئیس بنیاد تات و مدیر برنامه منابع دیجیتالی اسلامی موزه والتر آمریکا؛ استراتژی‌هایی برای مجموعه‌های دیجیتالی فرهنگی در جوامع اسلامی عماد خضرایی مدیر دپارتمان فناوری اطلاعات دائرة المعارف تاریخ معماری ایران و دانشجوی دکتری دانشگاه درکسل امریکا و شادی شاکری محقق دائرة المعارف تاریخ معماری ایران؛ گزارش مقدماتی از پروژه دیجیتالی کردن دست‌نوشته‌های لوئیس پالمیت-خانم البا فدلی( (Alba Fedeli مدرس دانشگاه میلان ایتالیا، گرنت یانگ(Grant Young) متخصص امور دیجیتالی دانشگاه کمبریج و خانم دبراه فارندل(Marie Efthymiou) کتابدار دانشگاه کمبریج

برنامه های روز سوم با برگزاری کارگاه آموزشی معرفی بهترین روش‌های دیجیتالی کردن موضوع محور آغاز شد و پس از آن دو سخنرانی در قالب نشست «فهرست‌نویسی» نسخ با مدیریت داوید هریش(Mr. David Hirch) کتابدار ارشد کتابخانه ملی امارات متحده عربی ادامه یافت. سخنرانی اول با عنوان دست‌‌نوشته‌های عربی-چینی و تذهیب قرآن در مجموعه نسخ خطی مسجد جامع سیحان چین توسط دکتر ژامل دیلمی(Dr.Djamel Dilimi)  استادیار دانشگاه قاسم عربستان سعودی و سخنرانی دوم با عنوان نسخه‌های خطی عمانی در مؤسسات و کتابخانه‌های آسیای مرکزی توسط دکتر صالح الزهیمی (Dr.Saleh Al-Zhuhaimi ( کتابدار مرکز مطالعات عمان دانشگاه سلطان قابوس عمان و دکتر سلیف جابری(Dr.Salif Aljaberi)) مدیر مرکز اطلاعات دانشکده اقتصاد و تجارت دانشگاه سلطان قابوس عمان برگزار شد.

اخرین نشست با موضوع «پژوهش و انتشار نسخ خطی» با مدیریت دکتر محمد عیسی ولی(Dr. Muhammad Isa Waley) مدیر بخش نسخ شرقی کتابخانه بریتانیا در قالب 5 سخنرانی انجام شد. در چهارراه آسیا:کارگاه درباری کابل در زمان همایون،از منظر نسخه‌شناسی دکتر لائورا پارودی(Dr. Laura Parudi) پژوهشگر آزاد هنر اسلامی از ایتالیا؛ پیچیدگی‌های آداب و سنن در نسخه‌های خطی تاتارهای لیتوانی و لهستان-دکتر اندرزج درزودDr.Andrzej Droza)) مدیر بخش مطالعات آسیایی دانشگاه آدام میکویکس لهستان؛ رونمایی از نسخ خطی اسلامی در چین:دست‌نوشته‌های خیائوخینگ،مطالعه موردی نسخه‌های اسلامی-چینی پروفسور هو لونگ (Hu Long)ستاد آکادمی اسناد و کتابهای قدیمی اقلیت‌های استان گانسو چین؛ این سخنرانی یکی از جالب‌ترین موضوعات ارائه شده در سمینار بود که در آن نسخه‌های بی‌نظیری از جمله چند نسخه فارسی درباره قواعد و دستور زبان فارسی که توسط اجداد نویسنده نگاشته شده بودند، معرفی شد.

آخرین مقاله به عنوان معرفی فرهنگ واژگان جغتایی-فارسی در کتابخانه بریتانیا توسط دکتر فکرت توران(Dr.Fikret Turan) استاد مطالعات خاورمیانه در مدرسه زبان‌شناسی و فرهنگ دانشگاه منچستر انگلستان ارائه شد.

همایش با جمع بندی پروفسور چارلز ملویل و داویدسن مک‌لارن به پایان رسید.

در جنب سمینار نمایشگاهی از کتب منتشره توسط انتشارات اکادمی بریل و انتشارات دانشگاه کمبریج و تجهیزات مربوط به دیجیتالی کردن نسخ خطی برپا شده بود. همچنین انتخابات هیئت رئیسه انجمن(اتحادیه) نسخ خطی اسلامی با حضور اعضای انجمن برگزار شد که اعضای زیر به ترتیب بالاترین رأی، برای یک سال به عنوان هیئت رئیسه انتخاب شدند:

1-    دکتر ماندانا برکشلی مدیر دپارتمان طراحی و هنرهای کاربردی دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی

2-  دکتر محمود ارول قلیچ(Dr.Mahmoud Erol Klic) استاد دانشگاه مرمره ترکیه و دبیرکل فعلی اتحادیه مجالس کشورهاس سازمان کنفرانس اسلامی-تهران

3-    آقای داوید هریش(Mr. David Hirch) کتابدار ارشد کتابخانه فرهنگ و میراث فرهنگی ابوظبی

4-    دکتر عمر خالدی(Dr. Omar Khalidi) کتابدار انستیتوی تکنولوژی دانشگاه ماساچوست آمریکا

5-    دکتر یاسر سلیمان(Dr. Yasir Sulaiman) رئیس مرکز مطالعات اسلامی و خاورمیانه دانشگاه کمبریج



[1] پژوهشگر تاریخ قفقاز

[2] اتحادیه نسخ خطی اسلامی (تیما) یک نهاد بین‌المللی است که با هدف نهایی کردن استانداردهای فهرست‌نویسی، دسترسی و سرپرستی نسخ خطی، مرمت و نگهداری و نیز رایانه‌ای کردن نسخ خطی اسلامی سال 2006 در شهر کمبریج انگلستان تشکیل شده است.

...
ادامه مطلب
نویسنده : گودرز رشتیانی Goodarz Rashtiani ; ساعت ۱٢:٢٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/٧/۱۸
comment نظرات () لینک